نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس معیارهای مختلفی انجام می‌شود که هر معیار شاخص‌های خاصی دارد. از جملۀ آن‌ها می‌توان به معیارهای پژوهشی، آموزشی، وجهه بین‌المللی، تسهیلات و امکانات و... اشاره کرد. دانشگاه‌هایی که در این رتبه‌بندی قرار می‌گیرند مشخصات و شاخص‌های لازم برای رشد و پیشرفت کشور را دارند. لذا در برخی از دانشگاه‌های دنیا از این رتبه‌بندی ها برای ارزیابی‌های کیفی استفاده می شود.

معیارها و شاخص‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

مطالعه روند حاکم بر ارتباطات علمی و تولید آثار علمی و پژوهشی در چند دهه گذشته مورد توجه جدی قرار گرفته است و سبب شکل‌گیری مطالعات استنادی، کتاب‌سنجی و به‌ویژه علم‌سنجی به عنوان شاخه‌های نوین علم شده است. از دهه 1960-1970 به واسطه ایجاد پایگاه استنادی علوم توسط گارفیلد، استفاده از شاخص‌های علم‌سنجی به منظور ارزیابی عملکرد پژوهشی مرسوم شد. در حال حاضر به منظور ارزیابی عملکرد پژوهشی و رتبه‌بندی دانشگاه‌ها از شاخص‌های نظیر تعداد تولیدات علمی، تعداد استنادات، اچ‌ایندکس، مقالات پُراستناد، تعداد جوایز کسب شده، تعداد پروانه ثبت‌اختراع، تعداد اعضای هیأت علمی، تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی و کارشناسی و... استفاده‌ می‌شود.

شاخص تولید

شاخص تولید نشان‌‌دهنده تعداد تولیدات علمی که توسط اعضای هیأت علمی یا دانشجویان هر دانشگاه منتشر شده است. به عبارت دیگر حداقل یکی از نویسندگان باید دارای وابستگی سازمانی به دانشگاه مربوطه باشد. این شاخص نشان دهنده کمیت تولیدات علمی است.

شاخص استناد

شاخص کیفی محسوب می‌شود، تعداد کل استنادهای دریافتی هر دانشگاه طی سال‌هایی که تولیدات علمی دانشگاه در پایگاه‌های استنادی (وب‌آف‌ساینس، اسکوپوس، گوگل اسکالر) نمایه شده است، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

شاخص هیرش

شاخص هیرش یک پژوهشگر برابر با h است، اگر h مقاله وی هر کدام حداقل h استناد و سایر مقاله‌های وی کمتر از h استناد دریافت کرده باشند. شاخص هیرش مبتنی بر مجموعه مقاله‌های پراستناد و تعداد استنادهای دریافتی است. این شاخص می‌تواند به عنوان یکی از شاخص‌های نشان‌دهنده کیفیت مقاله‌های منتشر شده توسط یک فرد، سازمان و یا کشور مورد استفاده قرار گیرد.

مقالات پُراستناد

مقاله پُراستناد به مقاله‌ای گفته می‌شود که از زمان انتشار تأثیر بسیاری بر آثار علمی و پژوهشی داشته و استناد زیادی دریافت کرده باشد. از نظر مؤسسه اطلاعات علمی، بنیانگذار نمایه استنادی علوم، به مقاله‌ای پُراستناد گفته می‌شود که جزو 1 درصد بالای مقاله‌های پُراستناد حوزه خود باشند.

تعداد جوایز بین‌المللی

جوایز علمی به عنوان معیار و ملاکی برای ارزیابی عملکرد افراد و موسسات و دانشگاه‌ها در نظر گرفته می‌شوند. به طوری که بسیاری از نظام‌های جهانی‌ رتبه‌بندی، نمراتی را به کسب جوایز بین‌المللی اختصاص داده‌اند.

تعداد پروانه‌های ثبت‌اختراع

تعداد پروانه‌ای ثبت اختراع که در دفاتر معتبر ثبت اختراع نظیر دفتر ثبت اختراع اروپا، آمریکا، آلمان به ثبت رسیده است.

سطوح رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

رتبه‌بندی دانشگاه‌ها در سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی انجام‌ می‌شود. نظام‌های رتبه‌بندی سالانه تعداد زیادی از دانشگاه‌ها را براساس شاخص‌های آموزشی و پژوهشی ارزیابی و رتبه‌بندی می‌کنند.